Python Variables and Literals

Oldingi darsda siz Python izohlari haqida bilib oldingiz. Endi keling, Pythonda o'zgaruvchilar va literallar haqida bilib olamiz.

Python o'zgaruvchilari

Dasturlashda o'zgaruvchi (variable) — ma'lumotni saqlash uchun konteyner (saqlash joyi). Masalan,

number = 10

Bu yerda number — 10 qiymatini saqlovchi o'zgaruvchi.

Pythonda o'zgaruvchilarga qiymat berish

Yuqoridagi misoldan ko'rib turganimizdek, o'zgaruvchiga qiymat berish uchun tenglash operatori = dan foydalanamiz.

# site_name o'zgaruvchisiga qiymat berish
site_name = 'programiz.pro'

print(site_name)

# Natija: programiz.pro

Natija

programiz.pro

Yuqoridagi misolda biz site_name o'zgaruvchisiga programiz.pro qiymatini berdik. Keyin site_namega berilgan qiymatni chop etdik.

Eslatma: Python — turi avtomatik aniqlanadigan (type-inferred) til, shuning uchun o'zgaruvchi turini alohida ko'rsatishingiz shart emas. U programiz.proning satr (string) ekanligini avtomatik biladi va site_name o'zgaruvchisini satr sifatida e'lon qiladi.

Pythonda o'zgaruvchining qiymatini o'zgartirish

site_name = 'programiz.pro'
print(site_name)

# site_name'ga yangi qiymat berish
site_name = 'apple.com'

print(site_name)

Natija

programiz.pro
apple.com

Bu yerda site_namening qiymati 'programiz.pro'dan 'apple.com'ga o'zgartirildi.

Misol: Bir nechta o'zgaruvchiga bir nechta qiymat berish

a, b, c = 5, 3.2, 'Hello'

print (a)  # 5 ni chop etadi
print (b)  # 3.2 ni chop etadi
print (c)  # Hello ni chop etadi

Agar bir nechta o'zgaruvchiga bir vaqtning o'zida bitta xil qiymat bermoqchi bo'lsak, buni quyidagicha qilishimiz mumkin:

site1 = site2  = 'programiz.com'

print (site1)  # programiz.com ni chop etadi
print (site2)  # programiz.com ni chop etadi

Bu yerda biz 'programiz.com' satr qiymatini site1 va site2 o'zgaruvchilarining ikkalasiga ham berdik.

Python o'zgaruvchilarini nomlash qoidalari

1. Konstanta va o'zgaruvchi nomlari kichik harflar (a dan z gacha) yoki katta harflar (A dan Z gacha) yoki raqamlar (0 dan 9 gacha) yoki pastki chiziq (_) kombinatsiyasidan iborat bo'lishi kerak. Masalan:

snake_case
MACRO_CASE
camelCase
CapWords

2. Ma'noga ega nom yarating. Masalan, vowel nomi vga qaraganda ko'proq ma'noga ega.

3. Agar ikkita so'zdan iborat o'zgaruvchi nomi yaratmoqchi bo'lsangiz, ularni ajratish uchun pastki chiziqdan foydalaning. Masalan:

my_name
current_salary

5. Python katta-kichik harflarga sezgir (case-sensitive). Shuning uchun num va Num — turli o'zgaruvchilar. Masalan,

var num = 5 
var Num = 55
print(num) # 5
print(Num) # 55

6. if, True, class kabi kalit so'zlarni o'zgaruvchi nomi sifatida ishlatishdan saqlaning.

Python literallari

Literallar — dasturdagi o'zgarmas qiymatlarning ifodasi. Ular sonlar, belgilar yoki satrlar va hokazo bo'lishi mumkin. Masalan, 'Hello, World!', 12, 23.0, 'C' va hokazo.

Literallar ko'pincha o'zgaruvchilar yoki konstantalarga qiymat berish uchun ishlatiladi. Masalan,

site_name = 'programiz.com'

Yuqoridagi ifodada site_name — o'zgaruvchi, 'programiz.com' esa literal.

Pythonda turli xil literallar mavjud. Keling, keng qo'llaniladigan ba'zi turlarini batafsil muhokama qilamiz.

Python sonli literallari (Numeric Literals)

Sonli literallar o'zgarmasdir (immutable). Sonli literallar 3 xil sonli turga tegishli bo'lishi mumkin: Integer, Float va Complex.

1. Integer literallar

Integer literallar — kasr qismi bo'lmagan sonlar. Bunga manfiy sonlar ham kiradi. Masalan, 5, -11, 0, 12 va hokazo.

2. Floating-Point literallar

Floating-point literallar — kasr qismiga ega sonlar.

Integerlar singari, floating-point sonlar ham musbat va manfiy bo'lishi mumkin. Masalan, 2.5, 6.76, 0.0, -9.45 va hokazo.

3. Complex literallar

Complex literallar — kompleks sonlarni ifodalovchi sonlar.

Bu yerda sonlar a + bj ko'rinishida bo'ladi, bunda a — haqiqiy (real), b esa mavhum (imaginary) qism. Masalan, 6+9j, 2+3j.

Python satr literallari (String Literals)

Pythonda qo'shtirnoq ichiga olingan matnlar satr literallari (string literals) deb ataladi.

"This is a string."

Satr yaratish uchun bitta qo'shtirnoqdan ham foydalanishimiz mumkin.

'This is also a string.'

Python literallari haqida ko'proq

Python mantiqiy literallari (Boolean Literals)

Ikkita mantiqiy literal mavjud: True va False.

Masalan,

is_pass = True
print(is_pass)

# Natija: True

Bu yerda True — is_passga berilgan mantiqiy literal.

Pythonda belgi literallari (Character Literals)

Belgi literallari — qo'shtirnoq ichiga olingan unicode belgilari. Masalan,

some_character = 'S'

Bu yerda S — some_characterga berilgan belgi literali.

Pythonda maxsus literal (Special Literal)

Pythonda bitta maxsus literal — None mavjud. Biz undan bo'sh (null) o'zgaruvchini belgilash uchun foydalanamiz. Masalan,

value = None

print(value)

# Natija: None

Bu yerda value o'zgaruvchisiga hech qanday qiymat berilmagani uchun natijada None ni olamiz.

To'plam literallari (Collection Literals)

Keling, to'rtta turli to'plam literaliga misollarni ko'rib chiqamiz: List, Tuple, Dict va Set literallari.

# list literali
fruits = ["apple", "mango", "orange"] 
print(fruits)

# tuple literali
numbers = (1, 2, 3) 
print(numbers)

# dictionary literali
alphabets = {'a':'apple', 'b':'ball', 'c':'cat'} 
print(alphabets)

# set literali
vowels = {'a', 'e', 'i' , 'o', 'u'} 
print(vowels)

Natija

['apple', 'mango', 'orange']
(1, 2, 3)
{'a': 'apple', 'b': 'ball', 'c': 'cat'}
{'e', 'a', 'o', 'i', 'u'}

Yuqoridagi misolda biz mevalar (fruits) ro'yxatini, sonlar (numbers) kortejini, har bir qiymatga kalit belgilangan alifbo (alphabets) lug'atini va unlilar (vowels) to'plamini yaratdik.

To'plam literallari haqida ko'proq bilish uchun Python Ma'lumot Turlariga murojaat qiling.